Την ανάγκη άμεσης και ουσιαστικής παρέμβασης για την προστασία της κτηνοτροφίας της Λέσβου, μετά την κρίση που έχει προκαλέσει ο αφθώδης πυρετός, αναδεικνύει το Τμήμα Περιβάλλοντος, ζητώντας ειδική προστασία της φυλής προβάτων Λέσβου, ενίσχυση της επιδημιολογικής επιτήρησης και ασφαλή περιβαλλοντική διαχείριση των θανατωμένων ζώων και του αδιάθετου γάλακτος.

Στο κείμενο επισημαίνεται ότι η νόσος έχει δημιουργήσει ασφυκτικές συνθήκες σε όλο τον κύκλο της κτηνοτροφικής παραγωγής, πλήττοντας τόσο τις εκτροφές όσο και τις μεταποιητικές μονάδες. Χιλιάδες ζώα έχουν ήδη θανατωθεί, ενώ σημαντικές ποσότητες γάλακτος παραμένουν αδιάθετες ή οδηγούνται σε καταστροφή, με σοβαρές συνέπειες για την τοπική οικονομία, το περιβάλλον και την κοινωνική συνοχή του νησιού.

Ακολουθεί αναλυτικά το ψήφισμα του Τμήματος Περιβάλλοντος:

Ο Αφθώδης Πυρετός που πλήττει το νησί της Λέσβου έχει δημιουργήσει μια ασφυκτική κατάσταση στους επαγγελματίες όλου του κύκλου της κτηνοτροφικής παραγωγής αφού επηρεάζει τόσο τις κτηνοτροφικές όσο και τις μεταποιητικές μονάδες. Χιλιάδες ζώα έχουν ήδη θανατωθεί και σημαντικές ποσότητες παραγόμενου γάλακτος παραμένουν αδιάθετες ή οδηγούνται σε καταστροφή, εγείροντας έντονη ανησυχία για τη βιωσιμότητα της βασικότερης παραγωγικής δραστηριότητας του νησιού. Το ζήτημα είναι σύνθετο και σημαντικό, με διαστάσεις τόσο κοινωνικοοικονομικές και περιβαλλοντικές, όσο και σχετικές με την ασφάλεια και την υγιεινή.

Η φυλή προβάτων Λέσβου συνιστά έναν ιδιαίτερα σημαντικό γενετικό και παραγωγικό πόρο για το νησί, με καθοριστική συμβολή τόσο στην τοπική οικονομία όσο και στη διατήρηση της αγροκτηνοτροφικής φυσιογνωμίας του. Ως αυτόχθονη φυλή με μακρά ιστορία προσαρμογής στις ξηροθερμικές συνθήκες και στα φτωχά βοσκοτόπια της Λέσβου, χαρακτηρίζεται από υψηλή ανθεκτικότητα και αξιόλογη γαλακτοπαραγωγική ικανότητα, υποστηρίζοντας ένα βιώσιμο παραγωγικό σύστημα σε περιοχές με περιορισμένες εναλλακτικές χρήσεις γης. Το παραγόμενο γάλα αποτελεί βασική πρώτη ύλη για την παραγωγή παραδοσιακών τυροκομικών προϊόντων υψηλής προστιθέμενης αξίας, συμπεριλαμβανομένων προϊόντων Προστατευόμενης Ονομασίας Προέλευσης (ΠΟΠ), τα οποία συνδέονται άμεσα με την τοπική οικονομία και την αγροδιατροφική ταυτότητα του νησιού. Επιπλέον, η φυλή διαθέτει σημαντική γενετική αξία, καθώς αξιοποιείται και εκτός Λέσβου για τη βελτίωση άλλων πληθυσμών. Η ενδεχόμενη απώλεια ή υποβάθμισή της εκτιμάται ότι θα επιφέρει σοβαρές οικονομικές επιπτώσεις στην κτηνοτροφική παραγωγή και στην αλυσίδα αξίας των τοπικών προϊόντων, καθώς και απώλεια πολύτιμου γενετικού κεφαλαίου και πολιτισμικής κληρονομιάς, με ευρύτερες συνέπειες για τη βιωσιμότητα και την ταυτότητα της Λέσβου.
Η σημασία της φυλής προβάτων Λέσβου τεκμηριώνει την ανάγκη θεσμικής αναγνώρισης ειδικού καθεστώτος, και ειδικότερα την άμεση κήρυξή της ως «προστατευόμενου εθνικού γενετικού πόρου σε κατάσταση κινδύνου». Η εν λόγω αναγνώριση θα επιτρέψει την εξέταση και εφαρμογή συμπληρωματικών μέτρων διαχείρισης, πέραν της μαζικής θανάτωσης, όπως ο εμβολιασμός. Παράλληλα, στο πλαίσιο της ισχύουσας ευρωπαϊκής νομοθεσίας, δύναται να εξεταστεί η χορήγηση παρέκκλισης από τη γενικευμένη θανάτωση για τον πιστοποιημένο πυρήνα ζώων υψηλής γενετικής αξίας που συμμετέχουν στο προγράμματα γενετικής βελτίωσης. Στην περίπτωση αυτή, προτείνεται η εφαρμογή στοχευμένου πρωτοκόλλου διαχείρισης, το οποίο περιλαμβάνει εντατική δειγματοληψία, επαναληπτικούς ελέγχους και επιλεκτική απομάκρυνση μόνο των οροθετικών ζώων, με στόχο τη διατήρηση του πολύτιμου γενετικού πυρήνα χωρίς να τίθεται σε κίνδυνο ο έλεγχος της νόσου.
Ταυτόχρονα, καθίσταται επιτακτική η ανάπτυξη και γενίκευση ενός ολοκληρωμένου συστήματος επιδημιολογικής επιτήρησης σε όλα τα κοπάδια του νησιού. Το σύστημα αυτό θα πρέπει να περιλαμβάνει επαρκή στελέχωση με κτηνιατρικό προσωπικό στο πεδίο, συστηματικούς δειγματοληπτικούς ελέγχους και συνεχή παρακολούθηση της εξέλιξης της νόσου, ώστε να διασφαλίζεται η έγκαιρη ανίχνευση και ο αποτελεσματικός περιορισμός της σε επίπεδο νησιού. Είναι, τέλος, αναγκαία η λήψη μέτρων κοινωνικοοικονομικής στήριξης του κτηνοτροφικού τομέα, ώστε να αμβλυνθούν οι επιπτώσεις από τις απώλειες ζωικού κεφαλαίου. Η στήριξη αυτή θα πρέπει να διασφαλίζει τη βιωσιμότητα των εκμεταλλεύσεων και τη συνέχιση της παραγωγικής δραστηριότητας, συμβάλλοντας στην αποτροπή της σταδιακής εγκατάλειψης του κλάδου από νεότερους κτηνοτρόφους, η οποία ενέχει δύσκολα αναστρέψιμες επιπτώσεις σε όρους παραγωγικής και δημογραφικής αποδόμησης. Η αντιλαμβανόμενη αδυναμία συντονισμού και η καθυστερημένη ανταπόκριση των αρμόδιων φορέων δεν επιφέρουν μόνο άμεση οικονομική ζημία: πρωταρχικά διαβρώνουν το ήδη επιβαρυμένο κοινωνικό κεφάλαιο της τοπικής κοινωνίας και την εμπιστοσύνη στους θεσμούς, με συνέπεια να καθίσταται δυσχερέστερη η αποτελεσματική εφαρμογή οποιασδήποτε περιβαλλοντικής ή κτηνοτροφικής πολιτικής στο μέλλον.

Στο ίδιο πλαίσιο, κρίσιμες κρίνονται και οι διαστάσεις της περιβαλλοντικής διαχείρισης, υγιεινής και ασφάλειας, που αφορούν τόσο τη διάθεση των θανατωθέντων ζώων όσο και τη διαχείριση του παραγόμενου γάλακτος. Ο Ευρωπαϊκός κανονισμός 1069/2009 θεσπίζει αυστηρούς υγειονομικούς κανόνες για τα ζωικά υποπροϊόντα και τα παράγωγα προϊόντα. Πρακτικές όπως η ταφή εντός των εκμεταλλεύσεων και η αποτέφρωση σε κατάλληλα αδειοδοτημένες εγκαταστάσεις συνιστούν αποδεκτές και θεσμικά προβλεπόμενες επιλογές. Ωστόσο, καθοριστικής σημασίας είναι η ορθή και συνεπής εφαρμογή τους, με έμφαση στην επιλογή κατάλληλων χώρων και στη λήψη μέτρων που διασφαλίζουν την προστασία των υπόγειων και επιφανειακών υδάτων, καθώς και τη δημόσια υγεία. Αντίστοιχα, η διαχείριση του γάλακτος σε περιόδους αναστολής λειτουργίας των τυροκομικών μονάδων απαιτεί ελεγχόμενες και ασφαλείς λύσεις διάθεσης, με πρόβλεψη για απομόνωση των χώρων, αποτροπή πρόσβασης ανθρώπων και ζώων και συστηματική παρακολούθηση της διαδικασίας. Συνολικά, η αποτελεσματική περιβαλλοντική διαχείριση προϋποθέτει διαρκή επιχειρησιακή ετοιμότητα των αρμόδιων υπηρεσιών, συνεχή και διαφανή ενημέρωση των πολιτών, καθώς και, όπου απαιτείται, την αξιοποίηση επιστημονικής τεκμηρίωσης και υποστήριξης.
Το Τμήμα Περιβάλλοντος δηλώνει τη διαθεσιμότητά του να υποστηρίξει τις αρμόδιες Αρχές και τους τοπικούς φορείς, με γνώμονα την ανιδιοτελή προσφορά και με προτεραιότητα τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της κτηνοτροφικής παραγωγής και την προστασία του φυσικού περιβάλλοντος.