Γράφει η Συμώνη Κατραμάδου (Ph.D.)*
«Κλωνάρια λέξεων αδημονούν για Μάιο.
Όπου να ’ναι θα φανεί το κορίτσι
που με το ’να της χέρι
κρατάει τον ήλιο
και με το άλλο τις πέτρες
που ρίχνει στους φθόνους.»
(Εκ του πλησίον, Οδ. Ελύτης, 1998)
Στη λεσβιακή γραμματεία, η Πρωτομαγιά έχει διττή σημασία: έχει συνδεθεί ιστορικά με την περίοδο του Μεσοπολέμου και του Β΄ΠΠ στην πλούσια λογοτεχνική παράδοση του νησιού, την «Λεσβιακή Άνοιξη», αλλά και στους εργατικούς και κοινωνικούς αγώνες της εποχής.
Στη φυσιολατρική λογοτεχνική παράδοση, ο Μάιος υμνείται ως η καρδιά της άνοιξης, εποχή έρωτα και λυρικού παροξυσμού. Στη «Μαγιοπούλα» του, ο Αργύρης Εφταλιώτης μας δίνει μια γοητευτική εικόνα της αναγέννησης της άνοιξης, αρχέγονο σύμβολο του έρωτα:
«Τώρα ο Μάης, τώρα η άνοιξη, τώρα το καλοκαίρι,
τώρα το κλωνί η γαρυφαλλιά πλουμιστό λουλούδι φέρει.
Βγήκε η Μαγιού, βγήκε η Μαγιού, βγήκε η Μαγιοπούλα,
με τα λουλούδια στα μαλλιά, με τη χρυσή στολή της,
και την ακολουθούν πουλιά και την υμνούν αηδόνια,
κι όπου πατήσει η Μαγιού, φυτρώνουν τα λουλούδια.»
Στο ίδιο πνεύμα, ο Οδυσσέας Ελύτης θα δώσει ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά στον Μάιο, μετατρέποντάς τον σε σύμβολο νεότητας και ερωτισμού αλλά και πνευματικής διαύγειας:
«Ο Μάιος με τα μισόκλειστα βλέφαρα, που σε μαθαίνει να διαβάζεις την καταγωγή των δρόσων. […] Λίγο φως ακόμη και θα φανεί η σημασία της ημέρας.» (Ετεροθαλή, Οδυσσέας Ελύτης)
Ο Στράτης Μυριβήλης πάλι οριοθετεί τοπικά τον Μάη΄ είναι η Λέσβια γη που ανθίζει, σαν την ελπίδα της Ανάστασης:
«Ήρθε ο Μάης. Ο κόσμος γιομίζει από την ανάσα των λουλουδιών. Τα περιβόλια της Λέσβου είναι ένας παράδεισος που μοσκοβολά ελπίδα. Η γη ανοίγει τα σπλάχνα της και ανασαίνει τη μυρωδιά του φρεσκοσκαμμένου χώματος και της ανθισμένης λεμονιάς. Είναι μια μέρα που η πλάση όλη σου φωνάζει πως ο θάνατος νικήθηκε.» (Απόσπασμα, Παναγιά η Γοργόνα, Στράτης Μυριβήλης)
Η άλλη σημασία της Λεσβιακής Πρωτομαγιάς είναι αγωνιστική. Είναι γιορτή στη μνήμη των έξι πολιτικών κρατουμένων της Δικτατορίας Μεταξά που εκτελέσθηκαν από τους Ναζί την Πρωτομαγιά του 1944. Ήταν ανάμεσα στους 200 εκτελεσθέντες κομμουνιστές στο Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Η θυσία τους έχει εμπνεύσει ενδιαφέροντα κείμενα και αφιερώματα από τοπικούς συγγραφείς και ιστορικούς. Η πρόσφατη αγορά, από το Υπουργείο Πολιτισμού, 262 φωτογραφιών (Συλλογή Χόιερ) που αποτυπώνει τις τελευταίες στιγμές των εκτελεσθέντων στον Γολγοθά τους, ελπίζω να δώσει στοιχεία και για τους Λέσβιους που υπήρξαν θύματα αυτής της θηριωδίας.
Στη μνήμη τους ας θυμηθούμε τους τραγικούς στίχους ενός άλλου μας μεγάλου ποιητή:
«Μέρα Μαγιού μου μίσεψες, μέρα Μαγιού σε χάνω,
άνοιξη, γιε, που αγάπαγες κι ανέβαινες επάνω
στο λιακωτό και κοίταζες
και δίχως να χορταίνεις
άρμεγες με τα μάτια σου
το φως της οικουμένης»
(Μέρα Μαγιού μου μίσεψες, Γιάννης Ρίτσος, 1960)
Καλή Πρωτομαγιά!
*Η Συμώνη Κατραμάδου είναι συγγραφέας, με σπουδές στη Γαλλική Φιλολογία, τη Γλωσσολογία (Manchester) και τη Νομική (ΕΚΠΑ).
