Πενήντα χρόνια από τον θάνατο του Αλέξανδρου Παναγούλη συμπληρώνονται φέτος και, με αφορμή αυτή τη συμβολική επέτειο, διοργανώνεται στην Αθήνα εκδήλωση παρουσίασης της αφιερωματικής έκδοσης με τίτλο «Αλέξανδρος Παναγούλης: Απείθεια στον θάνατο».
Η εκδήλωση θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 6 Μαΐου 2026 στις 20:00, στο Πάρκο Ελευθερίας, στον χώρο του πρώην ΕΑΤ–ΕΣΑ, από τον Σύνδεσμο Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (Σ.Φ.Ε.Α. 1967-1974), την Πολιτιστική «Εταιρεία Αρχιπέλαγος» και τις Εκδόσεις Καστανιώτη.
Την έκδοση επιμελήθηκαν οι Νίκος Σηφουνάκης και Θόδωρος Πετρίδης. Στις σελίδες της περιλαμβάνονται 63 φωτογραφίες του Αλέξανδρου Παναγούλη, επιλεγμένες από ένα σύνολο 250 φωτογραφιών, που τον απεικονίζουν κυρίως μέσα στην αίθουσα του Στρατοδικείου, αλλά και σε στιγμές από τον σύντομο χρόνο της ελεύθερης ζωής του. Το υλικό προέρχεται από το προσωπικό αρχείο των δύο επιμελητών, οι οποίοι υπήρξαν και συνεργάτες του αγωνιστή.
Παράλληλα, η έκδοση περιλαμβάνει 31 κείμενα ιστορικών, συγγραφέων, ποιητών, σκηνοθετών, καθηγητών, δημοσιογράφων, μουσικών και ηθοποιών, που φωτίζουν τόσο την πολιτική διάσταση της προσφοράς και του ηρωισμού του Παναγούλη όσο και το ποιητικό του έργο. Περιλαμβάνονται ακόμη κείμενα διεθνών προσωπικοτήτων, κείμενα και ποιήματα του ίδιου του Αλέξανδρου Παναγούλη, καθώς και το πορτρέτο του, φιλοτεχνημένο από τον Δημήτρη Χατζόπουλο.
Στην εκδήλωση θα προλογίσουν ο Βαγγέλης Γκιούγκης, πρόεδρος του Συνδέσμου Φυλακισθέντων και Εξορισθέντων Αντιστασιακών (1967-1974), ο Τάσος Σακελλαρόπουλος, ιστορικός, συγγραφέας και υπεύθυνος των Ιστορικών Αρχείων του Μουσείου Μπενάκη, καθώς και οι επιμελητές της έκδοσης. Χαιρετισμό θα απευθύνει ο Στάθης Παναγούλης, αδελφός του Αλέξανδρου Παναγούλη.
Το πρόγραμμα της βραδιάς περιλαμβάνει επίσης προβολή 15λεπτου ντοκιμαντέρ σε επιμέλεια του σκηνοθέτη Μάνου Ευστρατιάδη, απαγγελία του ποιήματος «Σκηνές – Μνήμες» από τον Σταύρο Ξαρχάκο, ενώ η Μαρία Φαραντούρη και ο Γιώργος Νταλάρας θα ερμηνεύσουν μελοποιημένα από τον Μίκη Θεοδωράκη ποιήματα του Παναγούλη. Τον συντονισμό της εκδήλωσης θα έχει ο δημοσιογράφος Παύλος Τσίμας.
Ο Αλέξανδρος Παναγούλης παραμένει μέχρι σήμερα μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της αντιδικτατορικής αντίστασης. Σκοτώθηκε τα ξημερώματα της 1ης Μαΐου 1976, σε ηλικία μόλις 36 ετών, οδηγώντας το αυτοκίνητό του στη Λεωφόρο Βουλιαγμένης.
Η πορεία του είχε ήδη χαραχτεί στην πολιτική ιστορία της χώρας από τα χρόνια της Δικτατορίας. Το 1967, ενώ υπηρετούσε τη στρατιωτική του θητεία στο 85ο Σύνταγμα Πεζικού στη Βέροια, λιποτάκτησε, ίδρυσε την οργάνωση «Ελληνική Αντίσταση» και κατέφυγε στην Κύπρο, από όπου άρχισε να οργανώνει τη δράση του. Επέστρεψε στην Ελλάδα και στις 13 Αυγούστου 1968, μαζί με στενούς του συνεργάτες, επιχείρησε την απόπειρα δολοφονίας του δικτάτορα Γεωργίου Παπαδόπουλου στο 31ο χιλιόμετρο της λεωφόρου Αθηνών – Σουνίου.
Η απόπειρα απέτυχε και ο ίδιος συνελήφθη. Στο έκτακτο Στρατοδικείο Αθηνών, όπου άρχισε στις 4 Νοεμβρίου 1968 η δίκη τόσο του ίδιου όσο και της οργάνωσής του, κράτησε αγέρωχη στάση, καταγγέλλοντας δημόσια τα βασανιστήρια που υπέστη, αλλά και διακηρύσσοντας την πίστη του στα ιδανικά της Δημοκρατίας και της Ελευθερίας. Στις 17 Νοεμβρίου 1968 καταδικάστηκε δις εις θάνατον, αρνούμενος να ζητήσει χάρη. Η θανατική ποινή δεν εκτελέστηκε, εξαιτίας της ισχυρής διεθνούς κινητοποίησης και της παρέμβασης προσωπικοτήτων από όλο τον κόσμο.
Τα επόμενα χρόνια, από το 1968 έως το 1973, φυλακίστηκε στο ΕΑΤ-ΕΣΑ και στις Στρατιωτικές Φυλακές Μπογιατίου, κρατούμενος σε εξαιρετικά σκληρές συνθήκες, σε κελί μόλις δύο επί δυόμισι μέτρων, χωρίς κρεβάτι και αλυσοδεμένος για μεγάλο μέρος του χρόνου. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον πραγματοποίησε επανειλημμένες απεργίες πείνας και αποπειράθηκε πολλές φορές να αποδράσει. Μία από αυτές τις αποδράσεις, τον Ιούνιο του 1969, στέφθηκε προσωρινά με επιτυχία, καθώς κατάφερε να διαφύγει, πριν συλληφθεί ξανά πέντε ημέρες αργότερα.
Αποφυλακίστηκε με τη γενική αμνηστία της 21ης Αυγούστου 1973 και λίγους μήνες αργότερα, τον Οκτώβριο του ίδιου έτους, βρέθηκε στην Ιταλία, συνεχίζοντας από εκεί την αντιδικτατορική του δράση. Μετά την πτώση της Χούντας επέστρεψε στην Ελλάδα, πολιτεύτηκε με την Ένωση Κέντρου και εξελέγη βουλευτής στη Β΄ Περιφέρεια Αθηνών στις πρώτες εκλογές της Μεταπολίτευσης, στις 17 Νοεμβρίου 1974. Στις αρχές του 1976 ανεξαρτητοποιήθηκε, καταγράφοντας το όνομά του ως ο πρώτος ανεξάρτητος βουλευτής της Μεταπολίτευσης.
Η εκδήλωση της 6ης Μαΐου φιλοδοξεί να λειτουργήσει όχι μόνο ως φόρος τιμής στη μνήμη του Αλέξανδρου Παναγούλη, αλλά και ως μια ευκαιρία επαναφοράς στη δημόσια συζήτηση της πολιτικής, ηθικής και ιστορικής σημασίας της στάσης του απέναντι στη δικτατορία, στην καταστολή και στον ίδιο τον θάνατο.
