Γράφει η Συμώνη Κατραμάδου*
Εκείνο το μακρινό 1826, οι Έλληνες που ήδη πολεμούσαν πέντε χρόνια, έβλεπαν τους κόπους, τους αγώνες και το αίμα τους να χάνεται μάταια. Τίποτα δεν είχε ακόμα κερδηθεί, ούτε μια σπιθαμή γης, ούτε μια μάνδρα, ούτε ένα ντάμι να το ονομάσει κανείς ‘πατρίδα’. Δυο χρόνια πριν, ο Λόρδος Μπάιρον από το Μεσολόγγι, είχε γράψει ένα ποίημα την ημέρα της γιορτής του, στις 22 Ιανουαρίου, που θα επηρεάζε καταλυτικά τον ελληνικό αγώνα για ελευθερία:
«Το Σπαθί, η Σημαία και το Πεδίο,
Δόξα και Ελλάδα γύρω μας δείτε!
Ο Σπαρτιάτης φερμένος στην ασπίδα του
Δεν ήταν πιο ελεύθερος. Ξύπνα (όχι η Ελλάδα—είναι ξύπνια!)
Ξύπνα, Πνεύμα μου! Σκέψου μέσα από ποιον
Το αίμα της ζωής σου ιχνηλατεί τη μητρική του λίμνη
Και μετά χτύπα τον στόχο! …»
Μέσα σε λίγους στίχους, ο ελληνικός αγώνας έγινε κτήμα της ανθρωπότητας. Το σπαθί ήταν ο αγώνας όλων των καταπιεσμένων για λευτεριά, η σημαία, το ιδανικό της εθνικής ανεξαρτησίας, το πεδίο μάχης, η Ελλάδα. Ελάτε να πολεμήσουμε μαζί για την ελευθερία, γιατί η καταγωγή όλων μας είναι από εκεί, ο πολιτισμός μας είναι ο ελληνικός πολιτισμός, το πνεύμα μας είναι το ελληνικό, αυτά είπε τότε ο Μπάϊρον στον κόσμο.
Το μήνυμα αυτό ακούστηκε παντού στην Ευρώπη. Το άκουσε ένας μεγάλος ζωγράφος, ο Γάλλος Ευγένιος Ντελακρουά και έκανε τον λόγο εικόνα. «Η σφαγή της Χίου», «Ο Μπότσαρης αιφνιδιάζει τους Τούρκους στο στρατόπεδο τους» έδωσαν το μέτρο της γενναιότητας, αλλά και της θυσίας που απαιτούνταν για να ελευθερωθεί η μικρή μας χώρα. Οι Ευρωπαίοι είδαν αυτό που μόνο άκουγαν μέχρι τότε. Ένα ρίγος διαπέρασε την ραχοκοκαλιά της Ευρώπης.
Και τότε, ξημερώματα της Κυριακής των Βαϊων του 1826 έγινε η Έξοδος του Μεσολογγίου. Ο Ντελακρουά, άκουσε τα θλιβερά νέα για την ηρωική έξοδο ανδρών και γυναικών από την βασανισμένη πόλη, θυμήθηκε το ποίημα και έκανε άλλο ένα έργο, το εμβληματικότερο: «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» (σήμερα εκτίθεται στο Μεσσολόγγι). Απεικονίζει μια γυναίκα σε ένα πεδίο μάχης, γυμνόστηθη, πάνω σε πτώματα και ερείπια, αλλά δεν κρατά τίποτα, ούτε καν όπλο. Τα χέρια της είναι άδεια! Όλοι οι αγώνες των Ελλήνων, τα ποτάμια αίματος και δακρύων δεν είχαν οδηγήσει πουθενά μέχρι εκείνη τη στιγμή. Και ο καλλιτέχνης έκρουε τον κώδωνα της αφύπνισης. Μην αφήσετε να πάνε χαμένοι οι αγώνες των Ελλήνων, είναι δικοί μας αγώνες, είναι η μάνα μας αυτή που στέκεται εκεί στο Μεσολόγγι και ατενίζει το χαμό!
Αυτά τα έργα ταύτισαν την Ελληνική επανάσταση του 1821 με τα ιδανικά της Γαλλικής επανάστασης κινητοποιώντας τον φιλελληνισμό που έμελλε να στηρίξει οικονομικά τον αγώνα των Ελλήνων για ελευθερία, τα επόμενα χρόνια. Επηρέασαν την κοινή γνώμη υπέρ του ελληνικού αγώνα που οδήγησε τελικά στην αλλαγή των πολιτικών των κυβερνήσεών τους υπέρ της δημιουργίας ενός ελεύθερου ελληνικού κράτους. Γιατί η τέχνη είχε και έχει την ικανότητα να προβάλει τις ανθρώπινες αξίες, να εμπνέει αγώνες για ελευθερία και δημοκρατία και να διεκδικεί αυτά που οι λαοί στερούνται, τα θεμελιώδη δικαιώματα της αυτοδιάθεσης και της ανθρώπινης αξιοπρέπειας. Χρόνια μας πολλά!
*Η Συμώνη Κατραμάδου είναι συγγραφέας, σπούδασε Γαλλική φιλολογία, γλωσσολογία και Νομικά στο ΕΚΠΑ
